Hoe het platform werkt

Een platform van de gemeenschap, gebouwd om door de gemeenschap gedragen te worden.

Wat er nu mis is

Op de meeste sociale platforms zit jouw account op één plek. Bij één bedrijf. In één land. Onder de voorwaarden die dat bedrijf stelt.

Verandert het beleid? Pech. Wordt het verkocht aan een nieuwe eigenaar met een andere koers? Ook pech. Worden er besluiten genomen waar jij niet achter staat: over wie er gezien wordt, wat verspreid wordt, welke data er wordt verkocht? Je hebt geen stem.

En als je weg wilt, raak je vaak alles kwijt: je connecties, je geschiedenis, het netwerk van mensen dat je zorgvuldig hebt opgebouwd. Een nieuw begin is meestal een echt nieuw begin.

Dat hoeft niet zo te zijn.

Wat decentralisatie betekent

Decentralisatie is een mooi woord voor iets simpels: niet alles op één plek leggen.

Het beste vergelijkbare voorbeeld zit in je e-mail. Iemand met een Gmail-adres kan een mail sturen naar iemand met een Outlook-adres, een eigen domein, of ProtonMail. Niemand bezit "de e-mail." Er is een open standaard waar verschillende aanbieders zich aan houden, en daarom werkt het.

Met sociale platforms kan dat ook. Het bestaat al. Het werkt al. En het groeit.

Drie lagen

Decentralisatie heeft drie lagen. Wij willen ze alle drie, alleen niet allemaal tegelijk.

1. Hoe besluiten worden genomen (governance van de gemeenschap)

Wie bepaalt wat hier gebeurt? De gemeenschap zelf. Stap voor stap, via kringen, raden, en het soort processen dat we in Zelfbestuur hebben beschreven.

2. Waar de techniek staat (federatie van de infrastructuur)

Eén grote server in handen van één bedrijf is kwetsbaar. Verdeeld over veel kleinere servers — die met elkaar kunnen praten via een open standaard — wordt het veerkrachtig. Geen enkele partij kan de stekker eruit trekken. Geen enkele crash legt alles plat.

3. Wie eigenaar is van jouw account (portabiliteit van identiteit en data)

Jouw account hoort bij jou. Als je morgen verder wilt op een andere plek, neem je alles mee: je naam, je connecties, je bijdragen, je geschiedenis. Niemand kan jou wegvegen.

Wat al bestaat

De Fediverse — een netwerk van duizenden plekken

De Fediverse is een verzameling sociale platforms die met elkaar praten via een open standaard genaamd ActivityPub.^[30] Het werkt zoals e-mail: jouw account staat op één server, maar je kunt overal in het hele netwerk berichten lezen, mensen volgen, en gesprekken aangaan.

In de Fediverse zitten onder andere:

• Mastodon: een alternatief voor Twitter/X. Eugen Rochko startte het in 2016. In november 2022, toen Elon Musk Twitter overnam, groeide het in een paar dagen van enkele tienduizenden naar meer dan 665.000 actieve gebruikers.^[31]
• PeerTube: een alternatief voor YouTube. Video's worden verdeeld over duizenden onafhankelijke instances.
• Pixelfed: voor het delen van foto's, zoals Instagram, zonder advertenties of algoritmische manipulatie.
• Lemmy: een alternatief voor Reddit, voor gesprekken in thema-groepen.
• WordPress en Ghost: gewone blogs die mee kunnen federeren in het netwerk.^[32]

De Europese Unie heeft sinds 2022 een eigen Mastodon-server (EU Voice) voor haar instellingen.^[33] De Duitse federale overheid heeft er ook een. De Fediverse is geen experiment meer.

AT Protocol — een nieuwere route

In 2023 lanceerde Bluesky — opgericht door een team dat ooit binnen Twitter begon — een nieuwer protocol genaamd AT (Authenticated Transfer).^[34] Het verschil met ActivityPub zit vooral in de derde laag: portabiliteit.

Op Bluesky hoort jouw identiteit niet bij een specifieke server. Het is een cryptografische sleutel die van jou is. Je kunt van server wisselen zonder je naam, je volgers, of je inhoud te verliezen.^[35]

In oktober 2024 had Bluesky 10 miljoen geregistreerde gebruikers; tegen eind 2024 meer dan 20 miljoen.^[36] De infrastructuur leunt nog deels op centrale onderdelen, maar het ontwerp is gericht op echte portabiliteit.

Onze keuze: stap voor stap

We willen die drie lagen alle drie. In een verstandige volgorde.

Fase 1 — Nu

Een eenvoudig platform dat werkt, gedragen door de HeartWork Stichting als wettelijke beheerder. De stichting heeft één doel: de gemeenschap dienen. Een prikbord met een ziel.

Fase 2 — Naarmate de gemeenschap groeit

De besluitvorming verschuift naar de gemeenschap zelf. Kringen, raden, sociocratische processen. De stichting wordt minder belangrijk; de gemeenschap meer.

Fase 3 — Als de basis stevig staat

Technische decentralisatie. Federatie met de Fediverse. Portabiliteit van identiteit via een AT-achtig protocol. Geen enkel persoon, geen enkele organisatie kan dit platform meer wegnemen of overnemen.

Waarom in deze volgorde? Omdat techniek alleen niets oplost als de cultuur er niet is. Een federatief platform zonder volwassen gemeenschap valt uiteen in eindeloze ruzies. Een gemeenschap die heeft leren samenwerken, kan een federatief platform dragen.

Sociale decentralisatie eerst. Daarna pas technische.

Hoe het er voor jou uitziet

Genoeg over wat eronder gebeurt. Hoe ziet dit er straks uit als jij erin stapt?

Je eigen buurt

Je logt in met DigiID en je huisnummer. Het platform weet daardoor in welke buurt je woont. Daar word je automatisch geplaatst.

Een buurt bestaat uit zo'n 250 huishoudens, klein genoeg dat je elkaar werkelijk kunt leren kennen. Het is een gesloten kring. Wie aan de overkant van de gemeente woont, zit in een andere buurt en niet in die van jou. Dat is geen uitsluiting, maar de schaal waarop je echt iets kunt opbouwen.

In jouw buurt hangen meerdere prikborden. Eén voor wie samen bomen wil planten, één voor de meditatiegroep, één voor klushulp, één voor lokale ondernemers, één voor kinderen en school. De prikborden volgen wat er nú leeft.

De aanbel — buurten die samen optrekken

Buurten zijn gesloten, maar ze zijn niet geïsoleerd. Soms is er iets dat groter is dan één buurt zoals bij voorbeeld samen bomen kopen, een feest organiseren, een gezamenlijk initiatief. Daarvoor is er een aanbel.

De buurt die iets wil opzetten, belt aan bij een andere buurt. Iemand doet open. Een gesprek begint. Wat groter wil worden dan één buurt, kan dat worden, maar de basis blijft lokaal.

De standaard is lokaal. De aanbel is de uitzondering. Zo bewaakt het platform dat je nooit verdrinkt in een eindeloze stroom uit de hele gemeente en tóch samen kunt optrekken als dat nodig is.

De rol van AI: assistent

Er zit straks ook AI in dit platform om ons werk lichter te maken.

Wat AI hier wél en niet doet

AI kan helpen bij dingen waar mensen op grote schaal traag in zijn: het opmerken van iets dat eruit springt, het labelen van mogelijk spam, het signaleren wanneer een gesprek hard wordt. De AI signaleert. Mensen beslissen.

Concreet: als een bericht door het model wordt gemarkeerd, gaat het naar een wachtrij waar moderatoren uit de gemeenschap zelf naar kijken. De gemeenschap beslist.

Hoe het model leert — van ons

We beginnen niet met een vooraf getraind model van een groot techbedrijf. We bouwen het op vanuit wat onze eigen gemeenschap waardevol vindt.

Dat gaat in vier kleine stappen:

• Stap 1 — Mensen geven labels. In Algoritmen noemden we de gemeenschapslabels: Meest heldere stem, Meest evenwichtige beeld, Meest opbouwend. Elke keer dat iemand een label geeft, leert het systeem iets over wat hier als wijsheid telt.
• Stap 2 — Moderatoren maken keuzes. Wanneer een bericht wordt gemeld, beoordelen vrijwilligers uit de gemeenschap of het volgens de afspraken oké is. Elke beoordeling — met de redenering erbij — wordt zorgvuldig bewaard.
• Stap 3 — De dataset groeit. Honderden, dan duizenden van deze beslissingen vormen samen een corpus dat onze gemeenschap weerspiegelt.
• Stap 4 — Een klein model wordt afgesteld. Pas wanneer er voldoende voorbeelden zijn — een paar duizend, geen miljoenen — wordt een klein open-source model (zoiets als Mistral 3B) afgestemd op dit materiaal. Klein genoeg om op één gewone server te draaien. Snel genoeg om in real-time te helpen.

Het model leert dus letterlijk van ons. Van wat wij hier samen waardevol vinden.

Waarop het draait

De keuzes onder de motorkap maken het verschil:

• Open source modellen. We gebruiken modellen waarvan de gewichten van ons zijn zodra we ze downloaden: Mistral, Llama, Gemma. Ze zijn klein, krachtig genoeg voor onze schaal, en niemand kan ze ineens duurder maken of veranderen.
• EU-servers. De infrastructuur draait op Europese hosting (zoals Hetzner in Nederland of Duitsland). AVG-vriendelijk.
• Vertrouwensscores in plaats van zekerheden. Het model geeft een waarschijnlijkheid, geen oordeel. Hoge zekerheid? Direct doorgesluisd naar mensen. Lage zekerheid? Sowieso door mensen bekeken. Het model durft "ik weet het niet" te zeggen.
• Een doorlopend spoor. Wie heeft welk bericht hoe gelabeld, en waarom? Alles is na te lezen als geheugen van de gemeenschap. Zo kunnen we ook van onze fouten leren.

Een eerlijke kanttekening

Een model dat door een kleine gemeenschap is getraind, kan ook kleine blinde vlekken hebben. Daarom blijven mensen altijd in de loop. Daarom houden we ruimte voor "we wisten dit niet" en passen we aan. Het is geen perfecte oplossing. Het is wel een eerlijke.

En het mooie: hoe meer de gemeenschap leeft en oefent, hoe beter het model wordt in onze stem te herkennen. De technologie volgt de gemeenschap.

Wat dit voor jou betekent

Concreet:

• Jouw aandacht blijft van jou. Er is niemand die het verkoopt aan adverteerders.
• Jouw data hoort bij jou. Het staat op servers die de gemeenschap zelf beheert.
• Het platform kan niet worden gekocht. Een miljardair die morgen wil overnemen, staat met lege handen.
• Wat hier ontstaat, blijft hier. De relaties die je opbouwt, de wijsheid die wordt gedeeld, de cultuur die we samen vormgeven.
• Het werkt simpel. Zo simpel als WhatsApp gebruiken. De decentralisatie zit aan de achterkant. Aan de voorkant is het gewoon een prikbord van de gemeenschap.

Een eerlijke laatste opmerking

Niets van dit is af. We bouwen het terwijl we het doen. We maken fouten. We leren. We luisteren naar wat de gemeenschap nodig heeft en passen aan.

De technologie die we gebruiken is al volwassen. De gemeenschap die hem zal dragen, leert nog. Daarom beginnen we klein. Bij jou in de straat.

← Vorige: algoritmen   ·   Terug naar voorpagina   ·   Naar de kaart →